قلعهٔ الموت در شمال شرقی روستای گازرخان، حدود ۱۰۵ کیلومتری قزوین است. روی تختهسنگی ساخته شده که حدود ۲۰۰ متر از زمینهای اطرافش بلندتر است و دور تا دورش پرتگاه. تنها راه ورود از انتهای ضلع شمال شرقی است. کوههای اطرافش سرخ و خاکستریاند و از شمال شرق به جنوب غرب کشیده شدهاند.
آشیانهٔ عقاب
حمدالله مستوفی دربارهٔ اسم قلعه نوشته که در اصل «اله آموت» بوده، یعنی آشیانهٔ عقاب، و کمکم شده الموت. دربارهٔ سال ساخت قلعه بین مورخان اختلاف است، اما آن را از سدههای اول دورهٔ اسلامی میدانند.
حسن صباح و اسماعیلیان
شهرت الموت به حسن صباح برمیگردد. او در دورهٔ سلجوقی قلعه را در سال ۴۸۳ قمری (۱۰۹۰ میلادی) به دست گرفت و آن را مرکز اسماعیلیان نزاری کرد. صباح استحکامات قلعه را گسترش داد و انبارهای بزرگی برای آذوقه ساخت. الموت کتابخانهای مشهور هم داشت.
در سال ۶۵۴ قمری (۱۲۵۶ میلادی) هولاکوخان مغول قلعه را گرفت. کتابخانه سوزانده شد و الموت از رونق افتاد و بعدها زندان و تبعیدگاه شد.
دو قلعه، چهار دیوار
دژ الموت دو بخش دارد: قلعهٔ بالا و قلعهٔ پایین. دیوارهای قلعه از شکل صخره پیروی میکنند، برای همین پهنای قلعه در بخشهای مختلف یکسان نیست. گسترهٔ دژ را حدود ۲۰ هزار متر مربع گفتهاند.
میراث جهانی از ۱۴۰۵
در تیر ۱۴۰۵ (ژوئیهٔ ۲۰۲۶)، در چهلوهشتمین اجلاس کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو در بوسان کرهٔ جنوبی، «قلعهٔ الموت و استحکامات وابسته» در فهرست میراث جهانی ثبت شد؛ سیامین اثر فرهنگی ملموس ایران در این فهرست. این پرونده هفت قلعه را در درههای شرقی و غربی الموت و دامنههای جنوبی البرز در استان قزوین شامل میشود: الموت، لمبسر، نویزرشاه، شمسکلایه، قستینلار، شیرکوه و ایلان. یونسکو آنها را شبکهای بههمپیوسته از دفاع و مدیریت میان سدههای یازدهم تا سیزدهم میلادی دانسته است.
پیش از رفتن
- الموت یک سفر یکروزه از قزوین است، نه یک گشت کوتاه. صبح زود راه بیفتید.
- بالا رفتن تا قلعه پله و سربالایی دارد؛ کفش مناسب و آب همراه داشته باشید.
- در مسیر برگشت به قزوین، اگر گرسنهاید، شعبههای آرمانی باز هستند؛ شعبههای شهر تا ۲۲:۳۰ و دالفک تا ۱۱ شب.
برای دیدنیهای داخل شهر، فهرست بناهای تاریخی قزوین را ببینید.
منابع
- قلعه الموت، ویزیت ایران
- قلعه الموت، ویکیپدیای فارسی
- UNESCO grants World Heritage status to Iran’s Alamut Castle and Related Fortifications، Tehran Times