شاه طهماسب صفوی در سال ۹۵۱ قمری تصمیم گرفت پایتخت را از تبریز به قزوین بیاورد. دلیلش تهدید عثمانیها بود. همان سال زمینی به اسم زنگیآباد را از میرزا شرف جهان، از بزرگان شهر، خرید و به معمارها دستور داد باغی مربع بسازند و وسطش عمارت، تالار، ایوان و حوض. چهلستون تنها کوشکی است که از آن مجموعهٔ کاخها باقی مانده.
کلاه فرنگی، بعد چهلستون
در دورهٔ صفوی این بنا را کلاه فرنگی مینامیدند. در دورهٔ قاجار محمدباقر سعدالسلطنه، حاکم وقت قزوین، آن را بازسازی کرد و از آن به بعد اسمش شد چهلستون. همین سعدالسلطنه است که کاروانسرای معروف بازار قزوین را هم ساخت؛ کاروانسرای سعدالسلطنه را جدا نوشتهایم.
چهلستون همراه با سردر عالیقاپو تنها بناهایی هستند که از باغهای صفوی قزوین ماندهاند.
معماری
بنا هشتگوش است، در دو طبقه، و حدود ۵۰۰ متر مربع مساحت دارد. نقشهاش را به یک معمار عثمانی نسبت میدهند. دور طبقهٔ همکف رواقی با ستونهای آجری و قوسهای نیمدایره کشیده شده و روی آن، در طبقهٔ بالا، ایوانی با ستونهای چوبی است.
در بالای سر، سقف طبقهٔ همکف مقرنسکاری است و سقف طبقهٔ بالا خنچهپوش. پنجرههای چوبی ظریف هم از چیزهایی است که در عکسها کمتر دیده میشود و از نزدیک دیدنیتر است.
دیوارنگارهها
نقاشیهای دیواری طبقهٔ اول از نمونههای نگارگری مکتب قزویناند. روی دیوارها سه لایه نقاشی از دورههای مختلف پیدا شده؛ تغییر حکومتها روی نقاشیها هم اثر گذاشته است. منابع دورهٔ صفوی از نقاشهایی مثل میرزا علی نقاش و رضا عباسی بهعنوان سازندگان این نقاشیها اسم بردهاند.
موزهٔ خوشنویسی
این عمارت در بهمن ۱۳۳۴ به شمارهٔ ۳۸۹ در فهرست آثار ملی ثبت شد. از سال ۱۳۳۷ محل نگهداری اشیای تاریخی بود و حالا موزهٔ خوشنویسی قزوین است. برای شهری که خودش را پایتخت خوشنویسی ایران میداند، جای مناسبی است.
پیش از رفتن
چهلستون در مرکز شهر است و فاصلهٔ پیادهاش تا خیابان سپه و سردر عالیقاپو کوتاه است. برای برنامهٔ یکروزه، اینجا نقطهٔ شروع مناسبی است. ساعت کار موزه را پیش از رفتن بپرسید.
منابع
- کاخ چهل ستون قزوین، ویزیت ایران
- کاخ چهلستون قزوین، ویکیپدیای فارسی